Mają swoje specyficzne problemy z którymi trudniej im się przebić niż wielkim aglomeracją, a żyje w nich blisko 10 milionów Polaków. Z myślą o gminach wiejskich i miasteczkach zrodziła się idea organizacji Forum Miasteczek Polskich i dziś ta mająca kilkuletnią tradycję konferencja samorządowa na stałe wpisała się w kalendarz spotkań samorządowych liderów. Obok nich udział w FMP biorą ministrowie, urzędnicy administracji państwowej, a także przedstawiciele świata biznesu.
Koncepcja organizacji Forum Miasteczek Polskich z myślą o gminach wiejskich i miasteczkach pojawiła się jesienią 2020 roku i wzięła się z prostego faktu – Unia Miasteczek Polskich, jako bardzo prężnie działająca korporacja samorządowa, nie miała własnego wydarzenia. W tej sytuacji Janusz Buzek, wspólnie z Grzegorzem Cichym – burmistrzem małopolskich Proszowic i szefem Unii Miasteczek Polskich doszli do wniosku, że mniejsze gminy i miejscowości mające swoje specyficzne problemy i wyzwania zasługują na to, by ich problemy zostały dostrzeżone w Warszawie.
W całej Polsce jest ponad 2400 gmin spośród których większość z nich stanowią gminy wiejskie i wiejsko-miejskie oraz miasta liczące nie więcej niż 25 tys. mieszkańców. Żyje w nich blisko 10 mln Polek i Polaków. To gminy oraz miejscowości, a nierzadko całe regiony, które mają swoje specyficzne problemy i potrzeby na czele których możemy wymienić zjawisko depopulacji czy trudności z przyciągnięciem inwestycji sektora prywatnego, a nierzadko także publicznego. Z racji faktu, że problemy z jakimi na co dzień zmagają się wójtowie czy burmistrzowie są diametralnie inne niż wyzwania dużych aglomeracji, warto poświęcić im zdecydowanie więcej uwagi. W ten sposób jesienią 2021 roku odbyło się 1. Forum Miasteczek Polskich – było to pierwsze w historii wydarzenie poruszające problemy z jakimi zmagają się miasteczka i obszary wiejskie. Sukces frekwencyjny i pozytywne opinie samorządowców szybko sprawiły, że Forum Miasteczek Polskich na stałe zagościło w kalendarzu jesiennych wydarzeń samorządowych i stało się miejscem, gdzie możliwa jest wymiana doświadczeń czy przedstawienie własnego zdania w towarzystwie przedstawicieli władz państwowych, polityków najwyższego szczebla czy urzędników administracji publicznej. Z każdym rokiem liczba gości sukcesywnie rośnie, a w trakcie rekordowego 4. Forum Miasteczek Polskich pojawiło się ponad pół tysiąca gości. W otwarciu wydarzenia udział wziął wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz.
Forum Miasteczek Polskich – unikalna konferencja samorządowa – od początku organizowane jest we wrześniu w centrum Warszawy w hotelu Novotel, który oferuje sale konferencyjne gotowe pomieścić kilkuset gości i odpowiednie zaplecze hotelowo-gastronomiczne. W trakcie Forum Miasteczek Polskich organizowane są sesje plenarne, panele tematyczne i studia przypadków, w których zaproszenie eksperci w szczegółowy i kompleksowy sposób diagnozują problemy oraz szukają rozwiązań. W panelach tematycznych w trakcie Forum Miasteczek Polskich biorą udział delegaci gmin i powiatów, w tym zaproszonych korporacji samorządowych, współpracujący z organizatorami eksperci, urzędnicy administracji państwowej, politycy oraz przedstawiciele świata biznesu. Co roku patronat nad wydarzeniem sprawują środowiska naukowe i akademickie, korporacje samorządowe, organizacje branżowe z różnych sektorów gospodarki, a także najważniejsi przedstawiciele świata polityki i biznesu.
Nad agendą Forum Miasteczek Polskich przez wiele miesięcy pracuje sztab ludzi, którzy właściwie już kilka dni po zamknięciu poprzedniej edycji ustalają harmonogram kolejnego wydarzenia. W trakcie prac brane pod uwagę są postulaty zgłaszane przez samorządowców, a wszystkie ustalenia konsultowane są z powołaną specjalnie do tego celu Radą Programową, w skład której wchodzą eksperci, urzędnicy administracji państwowej, politycy oraz samorządowcy. Program dwudniowego Forum Miasteczek Polskich dostosowywany jest zawsze do aktualnie panujących wydarzeń oraz wyzwań z jakimi zmagają się samorządy. Pierwszą edycję Forum Miasteczek Polskich w 2021 roku zdominowała dyskusja nad rządową reformą podatkową nazywaną Polskim Ładem i jej skutkami dla gminnych i powiatowych budżetów, rok później samorządowcy wraz ze stroną rządową szukali rozwiązań prawych i finansowych związanych z organizacją pomocy i zakwaterowaniem uchodźców wojennych z Ukrainy oraz walce z potężnym kryzysem energetycznym, jaki wybuchł wraz z wojną na wschodnie. Małe miasteczka i gminy wiejskie mocno odczuły rosnące ceny prądu oraz węgla.
W kolejnych latach Forum Miasteczek Polskich stało się areną dyskusji oraz zgłębieniem wiedzy na temat nowego rozdania funduszy europejskich, w tym środków z Krajowego Planu Odbudowy, prac nad wprowadzeniem systemu kaucyjnego i walki z regularnie naprawianym systemem gospodarki odpadami, pomysłach na dogłębną reformę systemu oświaty, która w połączeniu ze spadającą liczbą urodzeń i zjawiskiem depopulacji jest szczególnie oczekiwana w gminach wiejskich, czy skutków – nie tylko finansowych – wprowadzenia długo oczekiwanej ustawy o obronie cywilnej. 5. Forum Miasteczek Polskich zaplanowano 17-18 września 2025 roku w Warszawie.